Çocuklar, İnternet ve Ekranlar: 2024 Verileri Ne Söylüyor?
Dijital teknolojiler çocukların günlük yaşamının artık vazgeçilmez bir parçası. Eğitimden eğlenceye, iletişimden oyuna kadar pek çok alanda ekranlar çocukların dünyasını şekillendiriyor. Türkiye’de 2024 yılında TÜİK tarafından yürütülen Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması[1], bu dönüşümün boyutlarını net verilerle ortaya koyuyor.
İnternet Artık Neredeyse Her Çocuğun Hayatında
Araştırmaya göre çocukların %91,3’ü internet kullanıyor. Bu oran 2021’de[2] %82,7 idi. Yani sadece üç yılda yaklaşık 9 puanlık ciddi bir artış söz konusu. Erkek çocuklarda internet kullanımı %92,2, kız çocuklarda ise %90,3 düzeyinde. Cinsiyetler arası fark sınırlı olsa da internet artık tüm çocuklar için neredeyse “standart” bir deneyim haline gelmiş durumda.
İnterneti kullanan çocukların %97,4’ü düzenli kullanıcı. Düzenli kullanım, haftada en az bir kezden başlayıp neredeyse her gün kullanımı kapsıyor. Özellikle dikkat çekici olan nokta, çocukların önemli bir bölümünün internette günde iki saat ve daha fazla zaman geçirmesi. Bu oran hafta içi %42,9, hafta sonu ise %53,6’ya çıkıyor. Yaş büyüdükçe sürelerin belirgin biçimde arttığı da açıkça görülüyor.
İnternet En Çok Ne İçin Kullanılıyor?
Çocukların internet kullanım amaçlarına baktığımızda ilk sırada video izleme yer alıyor (%83,9). Bunu ödev, öğrenme ve çevrimiçi dersler (%75,0) ile oyun oynama veya oyun indirme (%72,7) izliyor. İnternetin eğitsel yönü hâlâ önemli bir yer tutsa da eğlence ve oyun güçlü biçimde öne çıkıyor. En az tercih edilen faaliyet ise e-posta kullanımı (%13,2). Bu da çocukların daha hızlı, görsel ve etkileşimli platformlara yöneldiğini gösteriyor.
Sosyal Medya: Yaş Büyüdükçe Etki Artıyor
2024 itibarıyla çocukların %66,1’i sosyal medya kullanıyor. 6–10 yaş grubunda bu oran %53,5 iken, 11–15 yaş grubunda %79’a yükseliyor. Sosyal medya kullanan çocukların neredeyse tamamı (%97,9) bu platformları düzenli olarak kullanıyor.
Hafta sonları sosyal medyada geçirilen süre belirgin biçimde artıyor. Yaklaşık iki saat ve üzeri sosyal medya kullanım oranı hafta içi %37,1 iken, hafta sonu %49,5’e çıkıyor. Özellikle 11–15 yaş grubunda bu sürelerin çok daha yüksek olduğu görülüyor. Bu tablo, ergenlik döneminde sosyal medyanın çocukların sosyal kimlik ve iletişim pratikleri üzerinde güçlü bir etki alanı oluşturduğunu düşündürüyor.
YouTube Açık Ara Lider
Çocukların en çok kullandığı sosyal medya platformu YouTube. Sosyal medya kullanan çocukların %96,3’ü YouTube’da. Ardından Instagram (%41,5) ve TikTok (%26,2) geliyor. Yaş gruplarına bakıldığında ilginç bir ayrım ortaya çıkıyor:
- 6–10 yaş grubunda YouTube’dan sonra TikTok öne çıkarken,
- 11–15 yaş grubunda ikinci sırayı açık ara Instagram alıyor.
Bu durum, yaşa bağlı olarak içerik türü ve sosyal etkileşim beklentilerinin değiştiğini gösteriyor.
Akıllı Telefonlar Çocukların Cebinde
Araştırmaya göre çocukların %76,1’i cep telefonu veya akıllı telefon kullanıyor. 11–15 yaş grubunda bu oran %86,2’ye kadar çıkıyor. Akıllı telefonlar en çok internette gezinme, iletişim kurma, video izleme ve sosyal medya amacıyla kullanılıyor.
Daha da çarpıcı olan ise kullanım alışkanlıkları. Düzenli telefon kullanan çocukların %32,6’sı telefonu en az yarım saatte bir kontrol ettiğini belirtiyor. 11–15 yaş grubunda bu oran %42,8’e ulaşıyor. Ayrıca çocukların %58,6’sı; uyumadan önce ve uyandıktan sonra telefonunu kontrol etmek, yemek yerken veya televizyon izlerken telefon kullanmak gibi davranışlardan en az birini sergiliyor. Bu oran 2021’e[3] kıyasla belirgin biçimde artmış durumda.
Dijital Oyunlar: Eğlence mi, Risk mi?
2024’te çocukların %74’ü dijital oyun oynuyor. Erkek çocuklarda bu oran %82,8, kız çocuklarda %64,8. Dijital oyun oynayan çocukların büyük çoğunluğu (%90,8) düzenli oyuncu. Hafta sonları oyun süreleri ciddi biçimde artıyor; hafta sonu günde iki saatten fazla oyun oynayanların oranı %41,8.
Oyunla ilgili çocukların kendi değerlendirmeleri de dikkat çekici. Düzenli oyun oynayan çocukların:
- %40,1’i planladığından daha uzun süre oynadığını,
- %35,6’sı oyun oynamanın sorumluluklarını aksattığını,
- %23,4’ü ise oyun oynamadığında huzursuz ve mutsuz hissettiğini ifade ediyor.
Bu bulgular, dijital oyunların sadece bir eğlence aracı olmadığını; bazı çocuklar için riskli kullanım örüntülerine dönüşebildiğini gösteriyor.
Ekran Süresi Artıyor, Günlük Alışkanlıklar Değişiyor
Araştırmanın belki de en düşündürücü sonuçlarından biri, ekran süresinin çocukların günlük yaşamını nasıl etkilediği. Çocukların:
- %34,4’ü daha az kitap okuduğunu,
- %33,3’ü daha az ders çalıştığını,
- %25,5’i ailesiyle daha az vakit geçirdiğini,
- %17,2’si ise daha az uyuduğunu belirtiyor.
Bu veriler, dijital teknolojilerin zaman yönetimi ve yaşam dengesi üzerindeki etkisini açıkça ortaya koyuyor.
Sonuç: Yasak Değil, Rehberlik Gerekli
2024 verileri bize çok net bir şey söylüyor: Çocuklar dijital dünyanın dışında değil, tam merkezinde büyüyor. İnternet, sosyal medya, oyunlar ve akıllı telefonlar çocukların hayatının doğal bir parçası. Bu nedenle çözüm; yasaklamak ya da görmezden gelmek değil, bilinçli kullanım, ebeveyn rehberliği ve dijital dengeyi güçlendirmekten geçiyor.
Çocukların dijital dünyada güvende, üretken ve dengeli bireyler olarak var olabilmesi için; ailelerin, eğitimcilerin ve karar vericilerin bu verileri dikkatle okuması ve birlikte hareket etmesi her zamankinden daha önemli.
2021 TÜİK tarafından gerçekleştirilen Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması ile ilgili değerlendirmeye ulaşmak için “Çocuklar Dijital Bağımlı Olma Yolunda”[4] yazısını okuyabilirsiniz.
Kaynakça
[4]: https://www.guvenliweb.org.tr/haber-detay/cocuklar-dijital-bagimli-olma-yolunda